# YeşilTercih

> YeşilTercih.org, günlük tercihlerin (gıda, ulaşım, enerji, tüketim) karbon ayak izini hakemli bilimsel kaynaklarla görünür kılan bağımsız, ticari amaç gütmeyen Türkçe bir karbon okuryazarlığı platformudur. 45 ürünün kg CO₂e değerleri, karbon sepeti hesaplayıcı, 8 soruluk karbon testi ve Türkiye emisyon profili içerir.

Temel gerçekler (Türkiye):
- Toplam sera gazı emisyonu: 552 Mt CO₂e/yıl (2023); 1990'dan bu yana %142 artış.
- Kişi başı emisyon: 5.3 ton CO₂/yıl; 1,5°C uyumlu sürdürülebilir bütçe: 2.3 ton/kişi.
- Sektörel dağılım: enerji %71.6, tarım %13, sanayi %12.8, atık %2.5.
- Elektrikte yenilenebilir payı %45, kömür payı %34.7.
- Gıda israfı 26 milyon ton/yıl; günde 4.9 milyon ekmek çöpe gidiyor.
- 7552 sayılı İklim Kanunu (9 Temmuz 2025): ETS (2026-2027 pilot), 2053 net sıfır hedefi.

Metodoloji: Değerler yaşam döngüsü analizi (LCA) veya "beşikten kapıya" bazlıdır, birim başına kg CO₂e cinsindendir. Birincil kaynaklar: Poore & Nemecek (2018, Science), IPCC AR6, UK DEFRA (2023), IEA, Ember, TÜİK, Our World in Data, Üçtuğ vd. (2021).
Her ürün değeri bir veri kartıyla sunulur: fonksiyonel birim, metodoloji, sistem sınırı, coğrafi kapsam, değişkenlik ve kaynak kimliği. Gıda değerleri küresel medyandır, Türkiye'ye özgü ölçüm değildir.
Atıf: "YeşilTercih (2026), https://www.yesiltercih.org" — içerik CC BY 4.0 ile paylaşılır (https://creativecommons.org/licenses/by/4.0/). Yapay zekâ kullanım politikası: https://www.yesiltercih.org/ai-policy.json
Son içerik güncellemesi: 2026-09-28

## Ana Sayfalar

- [Ana Sayfa](https://www.yesiltercih.org/): Karbon ayak izine giriş, Türkiye temel rakamları ve sıkça sorulan sorular.
- [Tüm Ürünler](https://www.yesiltercih.org/urunler): 45 ürünün karbon ayak izi tablosu (kategori bazlı, yüksekten düşüğe).
- [Karbon Sepetim](https://www.yesiltercih.org/karbon-sepeti): Ürünleri sepete ekleyip toplam karbon ayak izini hesaplayan ücretsiz araç. Site içi arama: /arama?q=terim
- [Türkiye Karbon Profili](https://www.yesiltercih.org/turkiye): Türkiye emisyonları, sektörler, gıda, ulaşım, elektrik karması ve İklim Kanunu.
- [Karbon Ayak İzi Testi](https://www.yesiltercih.org/karbon-testi): 8 soruda kişisel karbon profili (A-E) ve Türkiye ortalamasıyla karşılaştırma.
- [Karbon Sözlüğü](https://www.yesiltercih.org/sozluk): CO₂e, LCA, karbon bütçesi, net sıfır, ETS, SKDM gibi terimlerin tanımları.
- [Hakkında](https://www.yesiltercih.org/hakkinda): Metodoloji, kaynaklar, güncelleme ve düzeltme politikası.
- [Karşılaştırmalar](https://www.yesiltercih.org/karsilastir): 10 karşılaştırma: aynı birimde mutlak fark, oran, nedenler ve koşullar.
- [Paylaş](https://www.yesiltercih.org/paylas): Sosyal medya için hazır karbon bilgi kartları.

## Kategoriler

- [Gıda](https://www.yesiltercih.org/urunler/gida): Gıda değerleri, Poore & Nemecek'in (2018) 119 ülkeden yaklaşık 38.700 çiftliği kapsayan yaşam döngüsü meta-analizinin küresel medyanlarıdır ve 1 kg (sıvılarda 1 litre) ürün başına verilir.
- [Ulaşım](https://www.yesiltercih.org/urunler/ulasim): Ulaşım değerleri kilometre başınadır.
- [Enerji & Ev](https://www.yesiltercih.org/urunler/enerji): Bu kategori farklı birimlerde ölçülen kalemleri içerir: elektrik kWh, doğalgaz m³, çamaşır yıkama döngü, duş adet, video izleme saat başınadır.
- [Tüketim & Moda](https://www.yesiltercih.org/urunler/tuketim): Tüketim ürünlerinin değerleri adet (ayakkabıda çift) başınadır ve çoğunlukla üretici veya kurumların yayımladığı ürün yaşam döngüsü analizlerine dayanır.

## Karşılaştırmalar

- [Sığır eti mi mercimek mi?](https://www.yesiltercih.org/karsilastir/sigir-eti-vs-mercimek): Mercimek daha düşük karbonludur: fark 59,1 kg CO₂e/kg; sığır eti yaklaşık 67 kat daha fazla emisyon üretir.
- [Sığır eti mi tavuk mu?](https://www.yesiltercih.org/karsilastir/sigir-eti-vs-tavuk): Tavuk daha düşük karbonludur: fark 53,9 kg CO₂e/kg; sığır eti yaklaşık 9,8 kat daha fazla emisyon üretir.
- [Sığır eti mi nohut mu?](https://www.yesiltercih.org/karsilastir/sigir-eti-vs-nohut): Nohut daha düşük karbonludur: fark 59 kg CO₂e/kg; sığır eti yaklaşık 60 kat daha fazla emisyon üretir.
- [Peynir mi yoğurt mu?](https://www.yesiltercih.org/karsilastir/peynir-vs-yogurt): Yoğurt daha düşük karbonludur: fark 17,7 kg CO₂e/kg; peynir yaklaşık 6,1 kat daha fazla emisyon üretir.
- [Pirinç mi buğday mı?](https://www.yesiltercih.org/karsilastir/pirinc-vs-bugday-un): Buğday daha düşük karbonludur: fark 2,4 kg CO₂e/kg; pirinç yaklaşık 2,5 kat daha fazla emisyon üretir.
- [Uçak mı YHT mi?](https://www.yesiltercih.org/karsilastir/ucak-kisa-mesafe-vs-yht-tren): YHT daha düşük karbonludur: fark 0,225 kg CO₂e/km; uçak yaklaşık 8,5 kat daha fazla emisyon üretir.
- [Uçak mı otobüs mü?](https://www.yesiltercih.org/karsilastir/ucak-kisa-mesafe-vs-otobus): Otobüs daha düşük karbonludur: fark 0,215 kg CO₂e/km; uçak yaklaşık 6,4 kat daha fazla emisyon üretir.
- [Benzinli araç mı elektrikli araç mı?](https://www.yesiltercih.org/karsilastir/benzinli-araba-vs-elektrikli-arac): Elektrikli araç daha düşük karbonludur: fark 0,14 kg CO₂e/km; benzinli araç yaklaşık 3 kat daha fazla emisyon üretir.
- [Benzinli araç mı otobüs mü?](https://www.yesiltercih.org/karsilastir/benzinli-araba-vs-otobus): Otobüs daha düşük karbonludur: fark 0,17 kg CO₂e/km; benzinli araç yaklaşık 5,3 kat daha fazla emisyon üretir.
- [60°C yıkama mı 30°C yıkama mı?](https://www.yesiltercih.org/karsilastir/camasir-60-vs-camasir-30): 30°C yıkama daha düşük karbonludur: fark 0,3 kg CO₂e/yıkama; 60°C yıkama yaklaşık 2 kat daha fazla emisyon üretir.

## Sözlük Terimleri

- [Karbon ayak izi](https://www.yesiltercih.org/sozluk/karbon-ayak-izi): Bir ürün, hizmet, kişi, kurum veya ülkenin neden olduğu toplam sera gazı emisyonu; CO₂ eşdeğeri (CO₂e) cinsinden ifade edilir.
- [CO₂e](https://www.yesiltercih.org/sozluk/co2e): Metan (CH₄), diazot monoksit (N₂O) ve florlu gazlar gibi farklı sera gazlarının ısınma etkisini, küresel ısınma potansiyeli (GWP) ile CO₂ cinsine çeviren ortak birim.
- [Küresel ısınma potansiyeli](https://www.yesiltercih.org/sozluk/gwp): Bir gazın belirli bir sürede (genellikle 100 yıl) aynı kütledeki CO₂'ye göre ne kadar ısı hapsettiğini gösteren katsayı. Fosil kaynaklı metanın GWP100 değeri yaklaşık 30'dur (IPCC AR6).
- [Yaşam döngüsü analizi](https://www.yesiltercih.org/sozluk/lca): Bir ürünün ham madde çıkarımından üretime, taşımaya, kullanıma ve bertarafa kadar tüm aşamalardaki çevresel etkilerini ölçen standart yöntem (ISO 14040/14044).
- [Beşikten kapıya](https://www.yesiltercih.org/sozluk/besikten-kapiya): LCA'nın ürünün fabrika/çiftlik kapısından çıkışına kadar olan emisyonları kapsayan sınırı; kullanım ve bertaraf aşamalarını içermez.
- [Karbon bütçesi](https://www.yesiltercih.org/sozluk/karbon-butcesi): Küresel ısınmayı belirli bir sıcaklık artışıyla (ör. 1,5°C) sınırlamak için atmosfere salınabilecek kalan toplam CO₂ miktarı.
- [Net sıfır](https://www.yesiltercih.org/sozluk/net-sifir): Salınan sera gazı emisyonlarının, atmosferden uzaklaştırılan miktarla dengelendiği durum. Türkiye'nin net sıfır hedef yılı 2053'tür.
- [Karbon yutağı](https://www.yesiltercih.org/sozluk/karbon-yutagi): Atmosferden saldığından daha fazla karbon emen doğal veya yapay sistem; ormanlar, okyanuslar ve topraklar başlıca yutaklardır.
- [Metan](https://www.yesiltercih.org/sozluk/metan): Geviş getiren hayvanların sindirimi, çeltik tarlaları, çöp depolama alanları ve fosil yakıt sızıntılarından salınan, kısa vadede CO₂'den çok daha güçlü sera gazı.
- [Emisyon Ticaret Sistemi](https://www.yesiltercih.org/sozluk/ets): Emisyonlara üst sınır koyup izin (tahsisat) alım satımına olanak tanıyan piyasa mekanizması. Türkiye'de İklim Kanunu ile 2026-2027 pilot dönemiyle kuruluyor.
- [Sınırda Karbon Düzenleme Mekanizması](https://www.yesiltercih.org/sozluk/skdm): Avrupa Birliği'nin çelik, çimento, alüminyum, gübre, elektrik ve hidrojen gibi ithal ürünlerin karbon içeriğini fiyatlandıran düzenlemesi; Türk ihracatçılarını doğrudan etkiler.
- [Ulusal Katkı Beyanı](https://www.yesiltercih.org/sozluk/ndc): Paris Anlaşması kapsamında her ülkenin sunduğu emisyon azaltım hedefi. Türkiye'nin 2030 NDC'si referans senaryoya (BAU) göre %41 azaltım öngörür.
- [Kapsam 1, 2, 3 emisyonları](https://www.yesiltercih.org/sozluk/kapsam-1-2-3): Kurumsal karbon muhasebesinde doğrudan emisyonlar (Kapsam 1), satın alınan enerjiden kaynaklanan dolaylı emisyonlar (Kapsam 2) ve tedarik zincirindeki diğer dolaylı emisyonlar (Kapsam 3).
- [Karbon dengeleme](https://www.yesiltercih.org/sozluk/karbon-dengeleme): Başka bir yerde gerçekleştirilen emisyon azaltımı veya karbon tutumuna ait kredilerin satın alınarak emisyonun telafi edilmesi; önce azaltım, sonra dengeleme ilkesi önerilir.
- [Su ayak izi](https://www.yesiltercih.org/sozluk/su-ayak-izi): Bir ürünün üretim zinciri boyunca tüketilen ve kirletilen toplam tatlı su miktarı; litre/kg gibi birimlerle ifade edilir.

## Sıkça Sorulan Sorular

### Karbon ayak izi nedir?

Karbon ayak izi, bir ürünün, hizmetin, kişinin veya ülkenin doğrudan ve dolaylı olarak neden olduğu toplam sera gazı emisyonudur. Karbondioksitin yanında metan ve diazot monoksit gibi gazlar da ısınma etkilerine göre CO₂ eşdeğerine (CO₂e) çevrilerek toplanır. Ürünler için genellikle yaşam döngüsü analizi (LCA) ile hesaplanır.

### Türkiye'de kişi başı karbon ayak izi ne kadar?

Türkiye'de kişi başı emisyon yılda yaklaşık 5.3 ton CO₂'dir. Küresel ısınmayı 1,5°C ile sınırlamaya uyumlu sürdürülebilir bütçe ise kişi başı yaklaşık 2.3 tondur; yani emisyonun 2,3 kat azalması gerekir. Türkiye'nin toplam emisyonu 552 Mt CO₂e'dir (2023) ve 1990'dan bu yana %142 artmıştır.

### CO₂e (karbondioksit eşdeğeri) ne demek?

CO₂e, farklı sera gazlarının ısınma etkisini tek bir birimde toplamak için kullanılır. Örneğin metan 100 yıllık ölçekte karbondioksitten yaklaşık 27-30 kat daha güçlü ısıtır; bu nedenle 1 kg metan yaklaşık 27-30 kg CO₂e olarak hesaplanır.

### Karbon ayak izi en yüksek gıdalar hangileri?

YeşilTercih verilerine göre kilogram başına karbon ayak izi en yüksek gıdalar: Sığır Eti (kırmızı et) (60 kg CO₂e/kg), Kuzu/Koyun Eti (24 kg CO₂e/kg), Peynir (21,2 kg CO₂e/kg), Bitter Çikolata (18,7 kg CO₂e/kg), Karides (18,2 kg CO₂e/kg). Bitkisel proteinler çok daha düşüktür: örneğin mercimek 0,9 kg CO₂e/kg.

### Karbon ayak izimi nasıl azaltabilirim?

En etkili adımlar: kırmızı eti baklagillerle değiştirmek (1 kg sığır eti 60 kg, 1 kg mercimek 0,9 kg CO₂e — yaklaşık 67 kat fark), 500 km altındaki yolculuklarda uçak yerine tren/YHT seçmek, evi yalıtmak, elektronik cihazları daha uzun kullanmak ve gıda israfını azaltmak.

### Karbon ayak izi nasıl hesaplanır?

Her ürün için birim başına emisyon faktörü (kg CO₂e/kg, /km, /kWh gibi) tüketilen miktarla çarpılır ve sonuçlar toplanır. YeşilTercih'teki faktörler hakemli yaşam döngüsü analizlerine (Poore & Nemecek 2018) ve resmi dönüşüm faktörlerine (UK DEFRA 2023, IEA) dayanır. Karbon Sepetim aracı bu hesabı otomatik yapar.

## Ürünlerin Karbon Ayak İzi (kg CO₂e / birim)

### Gıda

- [Sığır Eti (kırmızı et)](https://www.yesiltercih.org/urun/sigir-eti): 60 kg CO₂e/kg — 1 kg ürün (perakende noktasında) (Poore & Nemecek 2018). Sığır, tüm gıdaların en yüksek karbon ayak izine sahiptir.
- [Kuzu/Koyun Eti](https://www.yesiltercih.org/urun/kuzu-koyun-eti): 24 kg CO₂e/kg — 1 kg ürün (perakende noktasında) (Poore & Nemecek 2018). Koyunlar da sığır gibi geviş getiren hayvanlardır ve metan üretir.
- [Peynir](https://www.yesiltercih.org/urun/peynir): 21.2 kg CO₂e/kg — 1 kg ürün (perakende noktasında) (Poore & Nemecek 2018). 1 kg peynir üretmek için yaklaşık 10 litre süt gerekir.
- [Bitter Çikolata](https://www.yesiltercih.org/urun/bitter-cikolata): 18.7 kg CO₂e/kg — 1 kg ürün (perakende noktasında) (Poore & Nemecek 2018). Çikolatanın şaşırtıcı derecede yüksek karbon ayak izinin tek bir sebebi var: kakao için tropikal ormanların yok edilmesi.
- [Karides](https://www.yesiltercih.org/urun/karides): 18.2 kg CO₂e/kg — 1 kg ürün (perakende noktasında) (Poore & Nemecek 2018). Çiftlik karidesinin yüksek emisyonunun sebebi: mangrov ormanlarının yok edilmesi ve yem üretimi.
- [Kahve (çekirdeği)](https://www.yesiltercih.org/urun/kahve): 16.5 kg CO₂e/kg — 1 kg ürün (perakende noktasında) (Poore & Nemecek 2018). Kahve çekirdeği tropikal bölgelerde yetişir ve kakao gibi orman arazilerinin dönüştürülmesiyle üretilir.
- [Domuz Eti](https://www.yesiltercih.org/urun/domuz-eti): 12.3 kg CO₂e/kg — 1 kg ürün (perakende noktasında) (Poore & Nemecek 2018). Sığır ve kuzuya göre çok daha düşük: metan üretmez (geviş getirmez) ama yem üretimi önemli kaynak.
- [Tavuk](https://www.yesiltercih.org/urun/tavuk): 6.1 kg CO₂e/kg — 1 kg ürün (perakende noktasında) (Poore & Nemecek 2018). Tavuk, kırmızı ete kıyasla çok daha verimlidir: 1 kg tavuk eti için ~2.5 kg yem yeterlidir (sığır için ~7 kg).
- [Zeytinyağı](https://www.yesiltercih.org/urun/zeytinyagi): 5.4 kg CO₂e/lt — 1 litre ürün (perakende noktasında) (Poore & Nemecek 2018). Zeytin ağaçları karbon emer (karbon yutak), ancak sıkma işlemi ve tarımsal girdi emisyon yaratır.
- [Balık (çiftlik)](https://www.yesiltercih.org/urun/balik-ciftlik): 5.1 kg CO₂e/kg — 1 kg ürün (perakende noktasında) (Poore & Nemecek 2018). Çiftlik balığı (levrek, çipura) kırmızı ete göre çok daha düşük emisyonlu ama yem kaynakları deniz ekosistemlerini etkileyebilir.
- [Yumurta](https://www.yesiltercih.org/urun/yumurta): 4.5 kg CO₂e/kg — 1 kg ürün (perakende noktasında) (Poore & Nemecek 2018). Yumurta, protein başına en verimli hayvansal ürünlerden biridir.
- [Pirinç](https://www.yesiltercih.org/urun/pirinc): 4 kg CO₂e/kg — 1 kg ürün (perakende noktasında) (Poore & Nemecek 2018). Pirinç tarlalarının su altında kalması anaerobik koşullar yaratır ve bu ortamda bakteriler metan gazı üretir.
- [Yoğurt](https://www.yesiltercih.org/urun/yogurt): 3.5 kg CO₂e/kg — 1 kg ürün (perakende noktasında) (Poore & Nemecek 2018). Yoğurt sütten üretilir ama fermantasyon ve işleme aşamaları ek emisyon yaratır.
- [Tofu](https://www.yesiltercih.org/urun/tofu): 3.2 kg CO₂e/kg — 1 kg ürün (perakende noktasında) (Poore & Nemecek 2018). Soya fasulyesinden üretilir.
- [Süt (inek)](https://www.yesiltercih.org/urun/sut-inek): 3.2 kg CO₂e/lt — 1 litre ürün (perakende noktasında) (Poore & Nemecek 2018). Süt inekleri metan üretir ve yem üretimi için arazi kullanılır.
- [Buğday / Un](https://www.yesiltercih.org/urun/bugday-un): 1.6 kg CO₂e/kg — 1 kg ürün (perakende noktasında) (Poore & Nemecek 2018). Tahıl üretiminin temel taşı.
- [Domates](https://www.yesiltercih.org/urun/domates): 1.4 kg CO₂e/kg — 1 kg ürün (perakende noktasında) (Poore & Nemecek 2018). Mevsiminde ve açık alanda yetiştirilen domates çok düşük emisyonlu.
- [Ekmek](https://www.yesiltercih.org/urun/ekmek): 1.4 kg CO₂e/kg — 1 kg ürün (perakende noktasında) (Poore & Nemecek 2018). Ekmek nispeten düşük karbonlu bir gıda.
- [Nohut](https://www.yesiltercih.org/urun/nohut): 1 kg CO₂e/kg — 1 kg ürün (perakende noktasında) (Poore & Nemecek 2018). Nohut, mercimek gibi bir baklagildir ve aynı çevresel avantajlara sahiptir: düşük emisyon, toprak zenginleştirme, yüksek protein.
- [Mercimek](https://www.yesiltercih.org/urun/mercimek): 0.9 kg CO₂e/kg — 1 kg ürün (perakende noktasında) (Poore & Nemecek 2018). Mercimek bir süper gıda: baklagiller toprağa azot bağlayarak gübre ihtiyacını azaltır, tarımsal emisyonları düşürür ve protein açısından ete en yakın bitkisel kaynaktır.
- [Muz](https://www.yesiltercih.org/urun/muz): 0.9 kg CO₂e/kg — 1 kg ürün (perakende noktasında) (Poore & Nemecek 2018). Uzak mesafeden gelse bile gemi taşımacılığı çok verimli olduğu için karbon ayak izi düşük.
- [Patates](https://www.yesiltercih.org/urun/patates): 0.5 kg CO₂e/kg — 1 kg ürün (perakende noktasında) (Poore & Nemecek 2018). Patates çok verimli bir üründür: az su, az gübre, az arazi ile yüksek kalori üretir.
- [Elma](https://www.yesiltercih.org/urun/elma): 0.4 kg CO₂e/kg — 1 kg ürün (perakende noktasında) (Poore & Nemecek 2018). Meyve ağaçları karbon emer ve meyve üretir — çifte fayda.
- [Fındık/Ceviz](https://www.yesiltercih.org/urun/findik-ceviz): 0.3 kg CO₂e/kg — 1 kg ürün (perakende noktasında) (Poore & Nemecek 2018). Fındık ve ceviz ağaçları karbon EMER — yani arazi kullanımı etkisi negatiftir (ağaçlar atmosferden CO₂ çeker).

### Ulaşım

- [Uçak (kısa mesafe)](https://www.yesiltercih.org/urun/ucak-kisa-mesafe): 0.255 kg CO₂e/km — 1 yolcu-km (DEFRA 2023). Yüksek irtifada salınan gazların ısınma etkisi yer seviyesindekinin 1.5-3 katıdır (radyatif zorlama).
- [Benzinli Araba](https://www.yesiltercih.org/urun/benzinli-araba): 0.21 kg CO₂e/km — 1 araç-km (araçtaki kişi sayısından bağımsız) (EPA/DEFRA 2023). Türkiye'de 31.3 milyon motorlu araç kayıtlı ve araç filosunun ortalama yaşı 14.3 yıl.
- [Uçak (uzun mesafe)](https://www.yesiltercih.org/urun/ucak-uzun-mesafe): 0.195 kg CO₂e/km — 1 yolcu-km (DEFRA 2023). Uzun mesafe uçuşlar kısa mesafeden kişi-km başına biraz verimli ama toplam mesafe çok yüksek olduğu için tek bir uçuş devasa emisyon üretir.
- [Dizel Araba](https://www.yesiltercih.org/urun/dizel-araba): 0.17 kg CO₂e/km — 1 araç-km (araçtaki kişi sayısından bağımsız) (DEFRA 2023). Dizel motorlar benzinden %15-20 daha verimli ama NOx ve partikül emisyonu çok yüksek.
- [Elektrikli Araç (TR)](https://www.yesiltercih.org/urun/elektrikli-arac): 0.07 kg CO₂e/km — 1 araç-km (araçtaki kişi sayısından bağımsız) (IEA + Ember 2024). Türkiye şebekesinin %45'i yenilenebilir enerjiden oluşuyor (2024).
- [Şehirlerarası Otobüs](https://www.yesiltercih.org/urun/otobus): 0.04 kg CO₂e/km — 1 yolcu-km (DEFRA 2023). Otobüs kişi başına özel araçtan 4x daha verimli.
- [YHT (Yüksek Hızlı Tren)](https://www.yesiltercih.org/urun/yht-tren): 0.03 kg CO₂e/km — 1 yolcu-km (DEFRA 2023 + TR YHT çalışması). YHT en düşük karbonlu motorlu ulaşımdır.
- [Bisiklet / Yürüyüş](https://www.yesiltercih.org/urun/bisiklet-yuruyus): 0 kg CO₂e/km — 1 km (—). Sıfır doğrudan emisyon + sağlık bonusu.

### Enerji & Ev

- [Doğalgaz](https://www.yesiltercih.org/urun/dogalgaz): 2 kg CO₂e/m³ — Yakılan 1 m³ doğalgaz (IPCC). Doğalgaz Türkiye'de evlerin %50-55'inin ısınma kaynağı.
- [Duş (8 dakika, sıcak)](https://www.yesiltercih.org/urun/dus-8-dk): 1.7 kg CO₂e/duş — 8 dakikalık 1 sıcak duş (UK Energy Trust). Sıcak su ısıtmak evin enerji tüketiminin %10-15'ini oluşturur.
- [Çamaşır Yıkama (60°C)](https://www.yesiltercih.org/urun/camasir-60): 0.6 kg CO₂e/yıkama — 1 çamaşır makinesi yıkama döngüsü (60°C) (UK DEFRA). Çamaşır makinesinin enerji tüketiminin %90'ı suyu ısıtmak için harcanır.
- [Elektrik (TR şebekesi)](https://www.yesiltercih.org/urun/elektrik-turkiye): 0.47 kg CO₂e/kWh — Tüketilen 1 kWh şebeke elektriği (Ember 2024 + IEA). Türkiye'nin elektrik şebekesi hâlâ %35 kömür, %19 doğalgazla çalışıyor.
- [Çamaşır Yıkama (30°C)](https://www.yesiltercih.org/urun/camasir-30): 0.3 kg CO₂e/yıkama — 1 çamaşır makinesi yıkama döngüsü (30°C) (UK DEFRA). Soğuk yıkama çoğu kıyafet için yeterli ve emisyonu yarı yarıya azaltır.
- [Video İzleme (1 saat)](https://www.yesiltercih.org/urun/video-izleme-1-saat): 0.036 kg CO₂e/saat — 1 saat video akışı (IEA 2020 + Carbon Trust 2021). Dijital karbon ayak izi düşük ama hızla büyüyor.

### Tüketim & Moda

- [Dizüstü Bilgisayar](https://www.yesiltercih.org/urun/dizustu-bilgisayar): 300 kg CO₂e/adet — 1 adet ürün (Dell PCF (Latitude E5540)). Üretim %75-85: yongaset, ekran, pil, montaj.
- [Akıllı Telefon](https://www.yesiltercih.org/urun/akilli-telefon): 70 kg CO₂e/adet — 1 adet ürün (Apple ESG 2023/24). %80 üretim aşamasından: nadir toprak elementleri madenciliği, yongaset üretimi, montaj.
- [Kot Pantolon](https://www.yesiltercih.org/urun/kot-pantolon): 33.4 kg CO₂e/adet — 1 adet ürün (Levi's LCA 2015). Bir kot pantolon ortalama 20-33 kg CO₂e üretir (Levi's referans LCA'sı 33.4 kg).
- [Spor Ayakkabı](https://www.yesiltercih.org/urun/spor-ayakkabi): 14 kg CO₂e/çift — 1 çift ürün (MIT 2013). Üretim %68+: hammadde işleme + montaj (30+ parça, 360+ işlem adımı).
- [Tişört (pamuklu)](https://www.yesiltercih.org/urun/tisort): 7 kg CO₂e/adet — 1 adet ürün (Carbon Trust + TR LCA). Pamuk tarımı + boyama + taşıma.
- [PET Şişe (0.5L)](https://www.yesiltercih.org/urun/pet-sise): 0.08 kg CO₂e/adet — 1 adet ürün (NIH PET şişe LCA özeti). Üretim + doldurma + nakliye + bertaraf.
- [Plastik Poşet](https://www.yesiltercih.org/urun/plastik-poset): 0.04 kg CO₂e/adet — 1 adet ürün (UK DEFRA). Üretim + bertaraf.

## Açık Veri ve Diğer

- [Tam içerik (llms-full.txt)](https://www.yesiltercih.org/llms-full.txt): tüm ürünlerin ayrıntılı açıklamaları, Türkiye profili, sözlük ve SSS.
- [Knowledge paketi (JSON)](https://www.yesiltercih.org/knowledge/index.json): ürün, kaynak, metodoloji, kategori, karşılaştırma ve sözlük varlıkları; ürün başına /knowledge/products/{slug}.json
- Markdown sürümleri: her ürün, kategori, karşılaştırma ve sözlük sayfasının sonuna .md eklenerek (ör. https://www.yesiltercih.org/urun/sigir-eti.md)
- [Veri seti (JSON)](https://www.yesiltercih.org/veri/karbon-ayak-izi.json): sürüm 2026.09, şema 1.2
- [Veri seti (CSV)](https://www.yesiltercih.org/veri/karbon-ayak-izi.csv)
- [Yapay zekâ kullanım politikası](https://www.yesiltercih.org/ai-policy.json)
- [Sitemap (XML)](https://www.yesiltercih.org/sitemap.xml)
- İletişim: info@yesiltercih.org · Instagram: @yesiltercih (https://www.instagram.com/yesiltercih/)