Hakkında: Metodoloji, Kaynaklar ve İlkeler

YeşilTercih.org, tüketicilerin günlük tercihlerinin karbon ayak izini bilimsel verilerle görünür kılmayı amaçlayan bağımsız, ticari amaç gütmeyen bireysel bir karbon okuryazarlığı girişimidir. Hiçbir ürün veya markayı desteklemez, reklam ya da sponsorlu içerik yayınlamaz.

Kaynak seçim kriterleri

1. Hakemli meta-analizler ve makaleler (ör. Poore & Nemecek 2018): gıda gibi çok sayıda üreticiyi kapsayan değerlerde ilk tercihtir.
2. Resmi dönüşüm faktörleri ve istatistikler (UK DEFRA, US EPA, IPCC, TÜİK): ulaşım, enerji ve ulusal veriler için kullanılır.
3. Bağımsız veri kuruluşları (IEA, Ember, Our World in Data): Türkiye şebekesi ve emisyon eğilimleri için kullanılır.
4. Üretici ve kurum LCA raporları (ör. Apple, Levi's): tüketim ürünlerinde başka kaynak yoksa kullanılır; kapsamları rapordan rapora değiştiği için yaklaşık değer olarak işaretlenir.

Her ürün değeri bir veri kartıyla sunulur: fonksiyonel birim, metodoloji, sistem sınırı, coğrafi kapsam ve değişkenlik. Türkiye'ye özgü olmayan (küresel medyan veya başka ülke faktörü) değerler açıkça belirtilir.

Yapay zekâ ve makine-okunur erişim

Arama motorları ve yapay zekâ tarayıcıları siteyi serbestçe tarayabilir. İçerik, kaynak gösterilmesi koşuluyla (CC BY 4.0) yapay zekâ yanıtlarında alıntılanabilir ve kullanılabilir. Makine-okunur politika: ai-policy.json. Özet içerik llms.txt ve llms-full.txt, varlık bazlı yapılandırılmış veri knowledge/ klasöründe; her ürün, kategori, karşılaştırma ve sözlük sayfasının bir markdown sürümü de (ör. /urun/sigir-eti.md) vardır.

Kaynak kaydı

Sitedeki tüm değerlerin dayandığı kaynaklar. Ürün sayfalarındaki kaynak bağlantıları buradaki kayıtlara işaret eder.

• Joseph Poore & Thomas Nemecek (2018). Reducing food's environmental impacts through producers and consumers. Science, 360(6392), 987-992. (Hakemli makale · DOI: 10.1126/science.aaq0216)
• Hükümetlerarası İklim Değişikliği Paneli (IPCC) (2023). IPCC Altıncı Değerlendirme Raporu (AR6, 2021-2023). (Hükümetlerarası rapor)
• IPCC (2006). 2006 IPCC Guidelines for National Greenhouse Gas Inventories (yakıt yanma emisyon faktörleri). (Hükümetlerarası rapor)
• UK DEFRA / DESNZ (2023). Greenhouse gas reporting: conversion factors 2023. (Resmi dönüşüm faktörü)
• UK DEFRA. UK DEFRA yayınları (Çevre, Gıda ve Köy İşleri Bakanlığı). (Resmi dönüşüm faktörü)
• ABD Çevre Koruma Ajansı (EPA). Greenhouse Gas Emissions from a Typical Passenger Vehicle. (Resmi dönüşüm faktörü)
• International Energy Agency (IEA). Uluslararası Enerji Ajansı — Türkiye enerji istatistikleri. (Hükümetlerarası rapor)
• Ember. Ember — Global Electricity Review. (Bağımsız veri kuruluşu)
• Türkiye İstatistik Kurumu. TÜİK — Sera Gazı Emisyon İstatistikleri. (Resmi istatistik)
• Our World in Data. Our World in Data — CO₂ and Greenhouse Gas Emissions. (Bağımsız veri kuruluşu)
• Climate Action Tracker. Climate Action Tracker — Türkiye. (Bağımsız veri kuruluşu)
• F. G. Üçtuğ & vd. (2021). Türk mutfağının karbon ayak izi. Journal of Cleaner Production. (Hakemli makale)
• Levi Strauss & Co. (2015). The Life Cycle of a Jean: Levi's 501 yaşam döngüsü analizi (ABD, Avrupa ve Asya pazarları). (Kurum/üretici raporu)
• Apple Inc. (2024). Apple — Ürün Çevre Raporları. (Kurum/üretici raporu)
• Lynette Cheah vd. (2013). Manufacturing-focused emissions reductions in footwear production. Journal of Cleaner Production, 44, 18-29 (MIT Materials Systems Laboratory). (Hakemli makale · DOI: 10.1016/j.jclepro.2012.11.037)
• Carbon Trust. Carbon Trust — ürün karbon ayak izi çalışmaları. (Kurum/üretici raporu)
• Dell Inc. / MIT Materials Systems Laboratory (PAIA). Carbon Footprint of a Dell Latitude E5540 (PAIA ürün karbon ayak izi beyanı; ABD'de kullanımda toplam ≈311 kg CO₂e, üretim payı %74). (Kurum/üretici raporu)
• UK Energy Trust. UK Energy Trust — evsel sıcak su tüketimi tahminleri. (Kurum/üretici raporu)
• TR YHT çalışması. Türkiye YHT ağı emisyon azaltımı akademik analizi. (Hakemli makale)
• Ember (2024). Türkiye Elektrik Görünümü 2024. (Bağımsız veri kuruluşu)
• TR LCA. Türkiye tekstil üretimi yaşam döngüsü analizi. (Hakemli makale)
• George Kamiya (2020). The carbon footprint of streaming video: fact-checking the headlines (2019 için merkezi tahmin: saatte 36 g CO₂). International Energy Agency (IEA). (Hükümetlerarası rapor)
• Carbon Trust (2021). Carbon impact of video streaming (Avrupa'da 1 saat isteğe bağlı video ≈55 g CO₂e). (Kurum/üretici raporu)
• U.S. National Institutes of Health — Environmental Management System. Single-use PET water bottles: environmental impact (500 mL şişe için reçine üretimi 0,038–0,063 + şişe imalatı 0,034–0,046 kg CO₂e). (Resmi istatistik)
• Mesfin M. Mekonnen & Arjen Y. Hoekstra (2012). A Global Assessment of the Water Footprint of Farm Animal Products. Ecosystems, 15, 401-415. (Hakemli makale)
• Water Footprint Network. What is a water footprint? (yeşil, mavi ve gri su ayak izi tanımları). (Bağımsız veri kuruluşu)
• Uluslararası Kanser Araştırma Ajansı (IARC), Dünya Sağlık Örgütü (2015). IARC Monographs evaluate consumption of red meat and processed meat (Basın bülteni No. 240). (Hükümetlerarası rapor)
• Uluslararası Kanser Araştırma Ajansı (IARC), Dünya Sağlık Örgütü (2016). IARC Monographs evaluate drinking coffee, maté, and very hot beverages (Basın bülteni No. 244). (Hükümetlerarası rapor)
• Walter Willett vd. (2019). Food in the Anthropocene: the EAT–Lancet Commission on healthy diets from sustainable food systems. The Lancet, 393(10170), 447-492. (Hakemli makale · DOI: 10.1016/S0140-6736(18)31788-4)
• UNESCO (2013). Turkish coffee culture and tradition — İnsanlığın Somut Olmayan Kültürel Mirası Temsili Listesi. (Hükümetlerarası rapor)
• Pierre Friedlingstein & vd. (2025). Global Carbon Budget 2024 (2014-2023 ortalaması: okyanus yutağı emisyonların %26'sı, kara yutağı %29'u). Earth System Science Data, 17, 965-1039. (Hakemli makale)
• GHG Protocol (WRI / WBCSD) (2011). Corporate Value Chain (Scope 3) Standard — 15 Kapsam 3 kategorisi. (Uluslararası standart)
• T.C. Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı / UNFCCC (2023). Türkiye'nin Güncellenmiş Birinci Ulusal Katkı Beyanı (2030'da referans senaryoya göre %41 azaltım, 2038'de zirve, 2053 net sıfır) — Birinci İki Yıllık Şeffaflık Raporu. (Resmi istatistik)
• Kamu Gözetimi, Muhasebe ve Denetim Standartları Kurumu (KGK) (2023). Türkiye Sürdürülebilirlik Raporlama Standartları (TSRS 1 ve TSRS 2), 1 Ocak 2024 itibarıyla zorunlu. (Mevzuat)
• Avrupa Komisyonu. EU Emissions Trading System (EU ETS). (Mevzuat)
• Avrupa Komisyonu. Avrupa Komisyonu — Carbon Border Adjustment Mechanism (CBAM). (Mevzuat)
• Uluslararası Standardizasyon Örgütü (ISO) (2006). ISO 14040:2006 ve ISO 14044:2006 — Yaşam döngüsü değerlendirmesi: ilkeler, çerçeve, gereklilikler. (Uluslararası standart)
• T.C. Resmî Gazete (2025). 7552 sayılı İklim Kanunu (Resmî Gazete, 9 Temmuz 2025). (Mevzuat)

Açık veri ve atıf

Ürün veri seti (sürüm 2026.09) CSV ve JSON olarak sunulur; her kayıt kaynak kimliği, metodoloji ve sistem sınırını içerir. İçerik CC BY 4.0 ile paylaşılır; alıntılarken şu biçimi kullanabilirsiniz:

YeşilTercih (2026). Ürünlerin karbon ayak izi veri seti (sürüm 2026.09). https://www.yesiltercih.org/urunler (Erişim tarihi: GG.AA.YYYY)

İletişim: info@yesiltercih.org · Instagram: @yesiltercih