Sığır Eti (kırmızı et) Karbon Ayak İzi
Kısa cevap
Sığır Eti (kırmızı et) karbon ayak izi 1 kg için 60 kg CO₂e'dir. Bu, benzinli bir otomobille yaklaşık 286 km yol gitmeye ve bir ağacın 2,7 yılda emdiği CO₂'ye eşdeğerdir. Sitedeki gıda kategorisinde 22 ürün arasında 1. sırada. Kaynak: Poore & Nemecek 2018.
Veri kartı
- Değer
- 60 kg CO₂e/kg
- Fonksiyonel birim
- 1 kg ürün (perakende noktasında)
- Metodoloji
- Yaşam döngüsü analizi (LCA) meta-analizi
- Sistem sınırı
- Arazi kullanımı değişikliğinden perakende rafına kadar (çiftlik, yem, işleme, taşıma, ambalaj ve perakende dahil; evde pişirme ve gıda atığı hariç)
- Kapsam
- Küresel medyan değer (Türkiye'ye özgü ölçüm değil)
- Kaynak
- Poore & Nemecek 2018
- Değişkenlik
- Poore & Nemecek (2018), aynı ürünün farklı üreticileri arasında çevresel etkinin 50 kata kadar değişebildiğini gösterir. Üretim yöntemi, verim, yem ve arazi kullanımı değeri belirgin biçimde değiştirir.
- Su ayak izi
- 15.400 litre/kg · Mekonnen & Hoekstra 2012
- Güven düzeyi
- yüksek — Hakemli veya resmi/hükümetlerarası kaynağa dayanır.
- Son güncelleme
Emisyon kaynağı dağılımı
- Arazi Kullanımı: %27
- Çiftlik/Tarla: %66
- İşleme: %2
- Taşıma: %0.5
- Ambalaj: %0.5
- Perakende: %4
Sığır Eti (kırmızı et) neden bu karbon ayak izine sahip?
Emisyonun kaynağı
Sığır, tüm gıdaların en yüksek karbon ayak izine sahiptir. Bunun ana nedeni: inekler sindirim sırasında metan gazı üretir (enterik fermantasyon), metan ise CO₂'den 80 kat daha güçlü bir sera gazıdır. Ayrıca otlak açmak için tropik ormanlar yok edilir.
Kaynak: IPCC AR6
Bilim ne diyor?
Emisyonların %66'sı çiftlik aşamasından (metan + gübre), %27'si arazi kullanımı değişikliğinden (ormansızlaşma) gelir. Taşıma sadece %0.5'tir — yani 'yerli et' almak neredeyse hiçbir fark yaratmaz.
Kaynak: Poore & Nemecek 2018
Sağlık etkisi
DSÖ'ye bağlı IARC, işlenmiş eti Grup 1 (insanda kanserojen), kırmızı eti Grup 2A (muhtemelen kanserojen) olarak sınıflandırdı. Her gün tüketilen 50 g işlenmiş et kolorektal kanser riskini yaklaşık %18 artırır (IARC 2015). Türkiye'de kalp-damar hastalıkları ölümlerin %47.7'sini oluşturur.
Kaynak: IARC 2015
Türkiye'de durum
Türkiye'de kişi başı kırmızı et tüketimi yıllık 16.6 kg — Avrupa ortalamasının yarısı. Ancak 2010-2017 arası %72 arttı. Güneydoğu Anadolu'nun et ağırlıklı mutfağı günlük 5.54 kg CO₂e üretirken, İç Anadolu sadece 2.01 kg.
Yeşil tercih ipucu
Haftada 1 gün kırmızı et yerine mercimek = yılda ~200 kg CO₂ tasarruf
Daha düşük karbonlu alternatifler
Mercimek (110x daha az), tavuk (10x daha az), tofu (20x daha az)
İncele: Tavuk (6,1 kg CO₂e/kg) · Tofu (3,2 kg CO₂e/kg) · Mercimek (0,9 kg CO₂e/kg)
Gıda kategorisinde karşılaştırma
Karşılaştırmalar
- Sığır eti mi mercimek mi? — 67 kat fark
- Sığır eti mi tavuk mu? — 9,8 kat fark
- Sığır eti mi nohut mu? — 60 kat fark
Kaynaklar ve metodoloji
- Joseph Poore & Thomas Nemecek (2018). Reducing food's environmental impacts through producers and consumers. Science, 360(6392), 987-992. doi:10.1126/science.aaq0216 · Hakemli makale
- Mesfin M. Mekonnen & Arjen Y. Hoekstra (2012). A Global Assessment of the Water Footprint of Farm Animal Products. Ecosystems, 15, 401-415. Kaynağa git · Hakemli makale
- Hükümetlerarası İklim Değişikliği Paneli (IPCC) (2023). IPCC Altıncı Değerlendirme Raporu (AR6, 2021-2023). Kaynağa git · Hükümetlerarası rapor
- Uluslararası Kanser Araştırma Ajansı (IARC), Dünya Sağlık Örgütü (2015). IARC Monographs evaluate consumption of red meat and processed meat (Basın bülteni No. 240). Kaynağa git · Hükümetlerarası rapor
İlgili kavramlar: Karbon ayak izi · CO₂e · Yaşam döngüsü analizi · Metan · Su ayak izi · Tüm gıda kalemlerinin karbon ayak izi
Son güncelleme: · Hazırlayan: YeşilTercih editörlüğü · Editoryal ilkeler ve metodoloji
Sığır Eti (kırmızı et) Hakkında Sıkça Sorulan Sorular
Sığır Eti (kırmızı et) karbon ayak izi ne kadar?
Sığır Eti (kırmızı et) karbon ayak izi 1 kg için 60 kg CO₂e'dir. Bu, benzinli bir otomobille yaklaşık 286 km yol gitmeye ve bir ağacın 2,7 yılda emdiği CO₂'ye eşdeğerdir. Sitedeki gıda kategorisinde 22 ürün arasında 1. sırada. Kaynak: Poore & Nemecek 2018.
Sığır Eti (kırmızı et) neden yüksek karbon ayak izine sahip?
Sığır, tüm gıdaların en yüksek karbon ayak izine sahiptir. Bunun ana nedeni: inekler sindirim sırasında metan gazı üretir (enterik fermantasyon), metan ise CO₂'den 80 kat daha güçlü bir sera gazıdır. Ayrıca otlak açmak için tropik ormanlar yok edilir.
Bilim sığır eti (kırmızı et) hakkında ne diyor?
Emisyonların %66'sı çiftlik aşamasından (metan + gübre), %27'si arazi kullanımı değişikliğinden (ormansızlaşma) gelir. Taşıma sadece %0.5'tir — yani 'yerli et' almak neredeyse hiçbir fark yaratmaz.
Sığır Eti (kırmızı et) tüketiminin sağlık etkisi nedir?
DSÖ'ye bağlı IARC, işlenmiş eti Grup 1 (insanda kanserojen), kırmızı eti Grup 2A (muhtemelen kanserojen) olarak sınıflandırdı. Her gün tüketilen 50 g işlenmiş et kolorektal kanser riskini yaklaşık %18 artırır (IARC 2015). Türkiye'de kalp-damar hastalıkları ölümlerin %47.7'sini oluşturur.
Türkiye'de sığır eti (kırmızı et) durumu nasıl?
Türkiye'de kişi başı kırmızı et tüketimi yıllık 16.6 kg — Avrupa ortalamasının yarısı. Ancak 2010-2017 arası %72 arttı. Güneydoğu Anadolu'nun et ağırlıklı mutfağı günlük 5.54 kg CO₂e üretirken, İç Anadolu sadece 2.01 kg.
Sığır Eti (kırmızı et) yerine daha düşük karbonlu alternatifler neler?
Mercimek (110x daha az), tavuk (10x daha az), tofu (20x daha az)
Sığır Eti (kırmızı et) karbon ayak izi değeri nasıl hesaplandı, ne kadar kesin?
Değer 1 kg ürün (perakende noktasında) içindir. Yöntem: Yaşam döngüsü analizi (LCA) meta-analizi. Sistem sınırı: Arazi kullanımı değişikliğinden perakende rafına kadar (çiftlik, yem, işleme, taşıma, ambalaj ve perakende dahil; evde pişirme ve gıda atığı hariç). Kapsam: Küresel medyan değer (Türkiye'ye özgü ölçüm değil). Poore & Nemecek (2018), aynı ürünün farklı üreticileri arasında çevresel etkinin 50 kata kadar değişebildiğini gösterir. Üretim yöntemi, verim, yem ve arazi kullanımı değeri belirgin biçimde değiştirir.
