Yaşam döngüsü analizi (LCA) nedir?

Tanım

Bir ürünün ham madde çıkarımından üretime, taşımaya, kullanıma ve bertarafa kadar tüm aşamalardaki çevresel etkilerini ölçen standart yöntem (ISO 14040/14044).

Örnek

Sığır etinin 60 kg CO₂e/kg'lık değeri aşamalara şöyle dağılır: çiftlik %66, arazi kullanımı değişikliği %27, perakende %4, işleme %2, taşıma ve ambalaj %0,5'er. LCA bu dağılımı göstererek "yerli et almak" gibi taşımaya odaklanan tercihlerin neden küçük fark yarattığını açıklar.

Nasıl hesaplanır?

LCA dört adımda yapılır: (1) amaç ve kapsamın, yani fonksiyonel birim ve sistem sınırının belirlenmesi, (2) envanter: her aşamadaki enerji, malzeme ve emisyonların toplanması, (3) etki değerlendirmesi: emisyonların CO₂e gibi göstergelere çevrilmesi, (4) yorumlama ve belirsizlik analizi.

Türkiye bağlamı

Avrupa Birliği'nin Sınırda Karbon Düzenleme Mekanizması ve tedarik zinciri raporlama kuralları nedeniyle Türk ihracatçılarından ürün bazlı karbon ayak izi (ISO 14067) talebi artmaktadır. Türk mutfağına özgü LCA çalışmaları da (Üçtuğ vd. 2021) yayımlanmıştır.

Kaynaklar

• Uluslararası Standardizasyon Örgütü (ISO) (2006). ISO 14040:2006 ve ISO 14044:2006 — Yaşam döngüsü değerlendirmesi: ilkeler, çerçeve, gereklilikler. Uluslararası standart
• Joseph Poore & Thomas Nemecek (2018). Reducing food's environmental impacts through producers and consumers. Science, 360(6392), 987-992. doi:10.1126/science.aaq0216 · Hakemli makale
• F. G. Üçtuğ & vd. (2021). Türk mutfağının karbon ayak izi. Journal of Cleaner Production. Hakemli makale