Karbon ve İklim Sözlüğü

Karbon ayak izi hesaplarında ve iklim politikalarında sık geçen 15 temel kavramın kısa ve kaynaklı tanımları.

Karbon ayak izi

Bir ürün, hizmet, kişi, kurum veya ülkenin neden olduğu toplam sera gazı emisyonu; CO₂ eşdeğeri (CO₂e) cinsinden ifade edilir. Örnek, hesaplama ve Türkiye bağlamı →

CO₂e (karbondioksit eşdeğeri)

Metan (CH₄), diazot monoksit (N₂O) ve florlu gazlar gibi farklı sera gazlarının ısınma etkisini, küresel ısınma potansiyeli (GWP) ile CO₂ cinsine çeviren ortak birim. Örnek, hesaplama ve Türkiye bağlamı →

Küresel ısınma potansiyeli (GWP)

Bir gazın belirli bir sürede (genellikle 100 yıl) aynı kütledeki CO₂'ye göre ne kadar ısı hapsettiğini gösteren katsayı. Fosil kaynaklı metanın GWP100 değeri yaklaşık 30'dur (IPCC AR6). Örnek, hesaplama ve Türkiye bağlamı →

Yaşam döngüsü analizi (LCA)

Bir ürünün ham madde çıkarımından üretime, taşımaya, kullanıma ve bertarafa kadar tüm aşamalardaki çevresel etkilerini ölçen standart yöntem (ISO 14040/14044). Örnek, hesaplama ve Türkiye bağlamı →

Beşikten kapıya (cradle-to-gate)

LCA'nın ürünün fabrika/çiftlik kapısından çıkışına kadar olan emisyonları kapsayan sınırı; kullanım ve bertaraf aşamalarını içermez. Örnek, hesaplama ve Türkiye bağlamı →

Karbon bütçesi

Küresel ısınmayı belirli bir sıcaklık artışıyla (ör. 1,5°C) sınırlamak için atmosfere salınabilecek kalan toplam CO₂ miktarı. Örnek, hesaplama ve Türkiye bağlamı →

Net sıfır

Salınan sera gazı emisyonlarının, atmosferden uzaklaştırılan miktarla dengelendiği durum. Türkiye'nin net sıfır hedef yılı 2053'tür. Örnek, hesaplama ve Türkiye bağlamı →

Karbon yutağı

Atmosferden saldığından daha fazla karbon emen doğal veya yapay sistem; ormanlar, okyanuslar ve topraklar başlıca yutaklardır. Örnek, hesaplama ve Türkiye bağlamı →

Metan (CH₄)

Geviş getiren hayvanların sindirimi, çeltik tarlaları, çöp depolama alanları ve fosil yakıt sızıntılarından salınan, kısa vadede CO₂'den çok daha güçlü sera gazı. Örnek, hesaplama ve Türkiye bağlamı →

Emisyon Ticaret Sistemi (ETS)

Emisyonlara üst sınır koyup izin (tahsisat) alım satımına olanak tanıyan piyasa mekanizması. Türkiye'de İklim Kanunu ile 2026-2027 pilot dönemiyle kuruluyor. Örnek, hesaplama ve Türkiye bağlamı →

Sınırda Karbon Düzenleme Mekanizması (SKDM / CBAM)

Avrupa Birliği'nin çelik, çimento, alüminyum, gübre, elektrik ve hidrojen gibi ithal ürünlerin karbon içeriğini fiyatlandıran düzenlemesi; Türk ihracatçılarını doğrudan etkiler. Örnek, hesaplama ve Türkiye bağlamı →

Ulusal Katkı Beyanı (NDC)

Paris Anlaşması kapsamında her ülkenin sunduğu emisyon azaltım hedefi. Türkiye'nin 2030 NDC'si referans senaryoya (BAU) göre %41 azaltım öngörür. Örnek, hesaplama ve Türkiye bağlamı →

Kapsam 1, 2, 3 emisyonları

Kurumsal karbon muhasebesinde doğrudan emisyonlar (Kapsam 1), satın alınan enerjiden kaynaklanan dolaylı emisyonlar (Kapsam 2) ve tedarik zincirindeki diğer dolaylı emisyonlar (Kapsam 3). Örnek, hesaplama ve Türkiye bağlamı →

Karbon dengeleme (offset)

Başka bir yerde gerçekleştirilen emisyon azaltımı veya karbon tutumuna ait kredilerin satın alınarak emisyonun telafi edilmesi; önce azaltım, sonra dengeleme ilkesi önerilir. Örnek, hesaplama ve Türkiye bağlamı →

Su ayak izi

Bir ürünün üretim zinciri boyunca tüketilen ve kirletilen toplam tatlı su miktarı; litre/kg gibi birimlerle ifade edilir. Örnek, hesaplama ve Türkiye bağlamı →

İlgili: Ürünlerin karbon ayak izi · Türkiye karbon profili · Metodoloji

Son güncelleme: · Hazırlayan: YeşilTercih editörlüğü · Editoryal ilkeler ve metodoloji